عدالت دیجیتال مقابل پول های کثیف
شاپ: جرایم مالی مدرن از شرکت های صوری تا پولشویی دیجیتال، بدون حکمرانی داده محور قابل مهار نیستند.
جرایم اقتصادی دیگر شبیه گذشته نیستند. قاچاقچیان و شبکه های پولشویی امروز نه با چمدان های پر از پول نقد، بلکه با تراکنش های زنجیره ای، حساب های واسط، شرکت های پوششی، املاک چندلایه و گردش های مالی پنهان فعالیت می نمایند. در چنین شرایطی، ابزارهای سنتی مواجهه با فساد دیگر پاسخگو نیستند و به این علت، «هوشمندسازی نظام مالی و مالیاتی» به یکی از مهم ترین الزامات حکمرانی اقتصادی تبدیل گشته است.
این همان نقطه ای است که فناوری، عدالت و امنیت اقتصادی به یکدیگر گره می خورند؛ مسیری که هم در سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی بر آن تاکید شده و هم اینک به یکی از محورهای اصلی تحول در نظام قضایی و مالی کشور تبدیل گشته است.
شکست مدل سنتی در مقابل فساد مدرن
شبکه های قاچاق و پولشویی طی سالهای اخیر ساختاری پیچیده تر پیدا کرده اند. امروز دیگر صرف دستگیری یک متهم یا کشف مقدار مشخصی مواد مخدر به مفهوم پایان پرونده نیست؛ بلکه بخش اصلی مبارزه، ردیابی بنیان های مالی جرم است.
در همین زمینه، معاون مبارزه با مواد مخدر ستاد مبارزه با مواد مخدر با تشریح فرآیندهای جدید شناسایی اموال قاچاقچیان می گوید: «در این روند فقط فرد مورد بررسی قرار نمی گیرد، بلکه بنیان مالی او نیز بررسی می شود.»
او توضیح می دهد که امکان دارد قاچاقچی در یک خانه اجاره ای دستگیر شود، اما بررسیهای بعدی نشان دهد که از محل فروش مواد مخدر، در استانهای مختلف ملک، ویلا یا دارایی های گوناگون خریداری نموده است؛ دارایی هایی که بعد از اثبات منشاء نامشروع، وارد پروسه مصادره می شوند.
همین موضوع نشان داده است که مواجهه با جرایم اقتصادی، دیگر فقط یک اقدام انتظامی یا قضایی نیست؛ بلکه نیازمند «ردیابی داده محور دارایی ها» است.
عدالت بدون داده ممکن نیست
در مدل جدید حکمرانی اقتصادی، داده ها به مهم ترین ابزار مبارزه با فساد تبدیل گشته اند. واقعیت آن است که «عدالت قضایی بدون عدالت داده ای معنای کامل نخواهد داشت.» برای اینکه بخش عمده ای از جرایم مالی امروز، قبل از آنکه در خیابان یا بازار دیده شوند، در لایه های پنهان سیستم های مالی و شبکه های تراکنش شکل می گیرند.
به همین دلیل نیز دولت بر استقرار حکمرانی داده محور و اتصال پایگاه های اطلاعاتی تاکید دارد. رئیس جمهوری در نشست تخصصی بررسی حکمرانی داده محور در نظام مالیاتی تصریح کرده است: «اتصال داده های ملی بستر بروز پولشویی، فرار مالیاتی، فساد اداری و رشوه را می بندد.»
مسعود پزشکیان همین طور تاکید کرده است که یکپارچه سازی داده هایی مانند کدملی، اطلاعات کاداستر، اظهارنامه های مالیاتی، تراکنش های مالی و پایگاه های اطلاعاتی اقتصادی، امکان رهگیری جریان های مالی و ممانعت از پنهان سازی منابع نامشروع را فراهم می آورد.
این همان مدلی است که در خیلی از اقتصادهای پیشرفته دنیا اجرا می شود؛ جایی که بدون احراز منشاء و مقصد پول، امکان جابه جایی منابع مالی وجود ندارد.
اقتصاد مقاومتی؛ شفافیت به جای تاریکی مالی
سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی، سال ها پیش بر «شفاف سازی اقتصاد»، «مبارزه با فساد» و «جلوگیری از کارهای ناسالم اقتصادی» تاکید کرده بود. امروز، هوشمندسازی نظام مالیاتی و اتصال سیستم های داده ای، مهم ترین ابزار تحقق همین سیاستها به حساب می آید.
در واقع، اقتصاد مقاومتی بدون شفافیت مالی امکان ندارد. زمانی که بخشهایی از اقتصاد در تاریکی فعالیت کنند، فرار مالیاتی، قاچاق، رانت و پولشویی به مزیت رقابتی تبدیل می شوند و کنشگران سالم اقتصادی متضرر خواهند شد.
در چنین شرایطی، اجرای کامل «قانون پایانه های فروشگاهی و سیستم مودیان» اهمیت دوچندان پیدا می کند؛ قانونی که با اتصال زنجیره خرید و فروش، امکان رصد دقیق گردش کالا و پول را فراهم می آورد و سیستم ارزش افزوده را به شکل کامل شفاف می سازد.
این شفافیت، نه فقط یک ابزار مالیاتی، بلکه یکی از ستون های امنیت اقتصادی کشور است.
عبور از کشف دیرهنگام به شناسایی برخط
یکی از مهم ترین تحولات نظام های نظارتی دنیا، «عبور از مدل رسیدگی بعد از وقوع جرم بسمت شناسایی همزمان (Real-time)» است.
در این مدل، الگوریتم های تحلیل داده و سیستم های هوشمند، میلیونها تراکنش مالی را به شکل برخط بررسی می کنند و رفتارهای غیرمتعارف را شناسایی می کنند؛ از انتقال های زنجیره ای و حساب های واسط گرفته تا افزایش ناگهانی دارایی یا ارتباط شرکت های صوری.
معاون مبارزه با مواد مخدر ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز از همکاری مستقیم با بانک مرکزی برای شناسایی حساب های مشکوک آگاهی داده و گفته است: «تفاهم نامه ای با بانک مرکزی منعقد شده تا حساب های مشکوک و تراکنش های مرتبط نیز شناسایی و بررسی شود.»
این همکاری میان بانک مرکزی، نهادهای اطلاعاتی، فراجا و دستگاه قضایی، نشان دهنده حرکت تدریجی کشور بسمت معماری جدید نظارت مالی است؛ معماری ای که در آن، فساد قبل از گسترش، شناسایی می شود.
وقتی الگوریتم ها «باب سفارش» را می بندند
یکی از مهم ترین مزیت های سیستم های هوشمند، کاهش نقش روابط غیرشفاف انسانی در فرآیندهای نظارتی است. در حقیقت، «سیستم های هوشمند، باب سفارش و سفارش را می بندند.»
الگوریتم ها بر مبنای داده تصمیم می گیرند، نه بر مبنای نفوذ، رابطه یا جایگاه افراد. در چنین ساختاری، اگر گردش مالی غیرعادی باشد، اگر دارایی ها با درآمد رسمی تطابق نداشته باشند یا اگر زنجیره ای از تراکنش های مشکوک شکل بگیرد، سیستم آنرا به عنوان ریسک بالا شناسایی می کند؛ بدون آنکه نام، موقعیت یا ارتباطات فرد اهمیتی داشته باشد.
این همان نقطه ای است که هوشمندسازی، به ابزار «استانداردسازی عدالت» تبدیل می شود.
ضربه ۴۲ هزار میلیاردی به بنیان های مالی قاچاق
نتایج این رویکرد داده محور نیز قابل توجه بوده است. ترحمی، مدیرکل حقوقی و امور مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر، اعلام نموده است: «برآوردهای موجود نشان داده است ارزش ضربه مالی به توان قاچاقچیان در سال حدود ۴۲ هزار میلیارد تومان بوده است.»
بخش مهمی از این ضربه، نه فقط از محل کشف مواد مخدر، بلکه از راه توقیف املاک، خودرو ها، دارایی ها و محروم سازی شبکه های قاچاق از بهره برداری اقتصادی از اموالشان بوجود آمده است.
به گفته ترحمی، اموالی که بعد از طی مراحل قانونی به شکل قطعی مصادره می شوند، از راه مزایده الکترونیکی فروخته شده و منابع حاصل از آن باردیگر به حوزه مبارزه با مواد مخدر، درمان و بازتوانی معتادان بازمی گردد.
آینده عدالت؛ بر شانه های داده ها
تحول در نظام قضایی و اقتصادی، بدون تحول در زیرساخت های اطلاعاتی امکان ندارد. امروز شفافیت مالی، اتصال داده های ملی، هوشمندسازی نظام مالیاتی، توسعه سیستم مودیان، ردیابی برخط تراکنش ها و سودجستن از هوش مصنوعی، دیگر فقط ابزارهای فناورانه نیستند؛ بلکه به بخشی از معماری عدالت و امنیت اقتصادی کشور تبدیل گشته اند.
اگر هدف، مقابله واقعی با قاچاق، پولشویی، فرار مالیاتی و فساد سازمان یافته است، مسیر آن از حکمرانی داده محور عبور می کند؛ همان مسیری که سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی نیز سال هاست بر آن تاکید دارد.
در چنین شرایطی، هوشمندسازی دیگر یک انتخاب اداری یا فنی نیست؛ بلکه «الزام تحقق عدالت در تراز جمهوری اسلامی» است؛ عدالتی که باید نه فقط در متن قوانین، بلکه در گردش شفاف پول، سلامت اقتصاد و اعتماد روزمره مردم قابل مشاهده باشد.
بطور خلاصه، امروز دیگر صرف دستگیری یک متهم یا کشف مقدار مشخصی مواد مخدر به مفهوم پایان پرونده نیست؛ بلکه بخش اصلی مبارزه، ردیابی بنیان های مالی جرم است.
در همین زمینه، معاون مبارزه با مواد مخدر ستاد مبارزه با مواد مخدر با تشریح فرآیندهای جدید شناسایی اموال قاچاقچیان می گوید: در این روند فقط فرد مورد بررسی قرار نمی گیرد، بلکه بنیان مالی او نیز بررسی می شود.
مسعود پزشکیان همینطور تأکید کرده است که یکپارچه سازی داده هایی مانند شماره ملی، اطلاعات کاداستر، اظهارنامه های مالیاتی، تراکنش های مالی و پایگاه های اطلاعاتی اقتصادی، امکان رهگیری جریان های مالی و جلوگیری از پنهان سازی منابع نامشروع را فراهم می آورد.
این همان مدلی است که در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته دنیا اجرا می شود؛ جایی که بدون احراز منشا و مقصد پول، امکان جابه جایی منابع مالی وجود ندارد.
اقتصاد مقاومتی؛ شفافیت بجای تاریکی مالی
سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی، سال ها پیش بر شفاف سازی اقتصاد، مبارزه با فساد و پیشگیری از کارهای ناسالم اقتصادی تأکید کرده بود. زمانیکه بخشهایی از اقتصاد در تاریکی فعالیت کنند، فرار مالیاتی، قاچاق، رانت و پولشویی به مزیت رقابتی تبدیل می شوند و کنشگران سالم اقتصادی متضرر خواهند شد.
در چنین شرایطی، اجرای کامل قانون پایانه های فروشگاهی و سیستم مودیان اهمیت دوچندان پیدا می کند؛ قانونی که با اتصال زنجیره خرید و فروش، امکان رصد دقیق گردش کالا و پول را فراهم می آورد و سیستم ارزش افزوده را به صورت کامل شفاف می سازد.
این شفافیت، نه فقط یک ابزار مالیاتی، بلکه یکی از ستون های امنیت اقتصادی کشور است.
عبور از کشف دیرهنگام به شناسایی برخط
یکی از مهم ترین تحولات نظام های نظارتی دنیا، عبور از مدل رسیدگی پس از وقوع جرم بسمت شناسایی همزمان (Real-time) است.
در این مدل، الگوریتم های تحلیل داده و سیستم های هوشمند، میلیون ها تراکنش مالی را به صورت برخط بررسی می کنند و رفتارهای غیرمتعارف را شناسایی می کنند؛ از انتقال های زنجیره ای و حساب های واسط گرفته تا افزایش ناگهانی دارایی یا ارتباط شرکتهای صوری.
معاون مبارزه با مواد مخدر ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز از همکاری مستقیم با بانک مرکزی برای شناسایی حساب های مشکوک آگاهی داده و گفته است: تفاهمنامه ای با بانک مرکزی منعقد شده تا حساب های مشکوک و تراکنش های مرتبط نیز شناسایی و بررسی شود.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید