بحران هرمز و دومینوی جهانی افزایش قیمت در سیستم ارزش جهانی
شاپ: یک تحلیلگر حوزه کشاورزی نوشت، ادامه جنگ خلیج فارس و تنش های ژئوپلیتیکی و اختلالات تجاری می تواند موجب نوسانات بیشتر قیمت غذا و انرژی در بازار جهانی شود.
یادداشت مهمان- حسین شیرزاد، معاون اسبق وزیر جهاد کشاورزی و تحلیلگر مسایل توسعه ای در بخش کشاورزی: بحران هرمز نشان داده نظام غذایی جهان بیش از اندازه بر کارآیی کازینویی و آربیتراژهای کوتاه مدت متمرکز شده و تاب آوری کافی ندارد. یک روز پیش از توافق ترک مخاصمه بین اسرائیل و ایران بعد از ۱۲ روز تبادل نظامی، بانکهای وال استریت هشدار دادند که اگر ایران تهدید خود بر مبنای بستن تنگه هرمز را عملی کند، قیمت نفت می تواند از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رود. از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ میلادی و هم زمان با آغاز عملیات نظامی آمریکا و صهیونی ضد ایران، این تراژدی عینی شده است. در همین حال، نگرانی ها در مورد موجودی و هزینه کود که ایران صادرکننده کلیدی آنست، رو به افزایش رفته و همه این ریسک ها جنبه عملیاتی به خود گرفته است.
پیش بینی می شود با تضعیف رشد جهانی، رشد اقتصادی در سال ۲۰۲۶ به سبب افزایش قیمت انرژی، موانع تجاری و عدم قطعیت مداوم در سیاست ها، کند شود. انتظار می رود رشد در بازارهای نوظهور و اقتصادهای درحال توسعه (EMDEs) - بازیگران کلیدی در تولید و مصرف کالاهای جهانی - در سال ۲۰۲۶ بطور میانگین ۳.۸ درصد باشد که نشان دهنده تجدیدنظر نزولی ۰.۳ و ۰.۲ واحد درصدی از ژانویه ۲۰۲۵ است.
کندی فعالیت اقتصادی معمولا منجر به تقاضای ضعیف تر کالاها و قیمت های پایین تر، خصوصاً برای مواد اولیه و روغن های خوراکی می شود که معمولا کشش درآمدی بالاتری نسبت به غلات دارند. علاوه بر این، عوامل کلان اقتصادی گسترده تر همچون تغییرات دلار آمریکا و نرخ بهره، بازهم بر قیمت کالاها تاثیر خواهند گذاشت.
دلار ضعیف تر معمولا از قیمت های بالاتر کالاها پشتیبانی می کند، در صورتیکه نرخ های بهره بالا، هزینه سرمایه و تولید را زیاد می کند. تشدید تمام عیار تنش های منطقه ای منجر به بسته شدن تنگه هرمز شده این امر سهم قابل توجهی از تجارت جهانی نفت را مختل کرده، اقتصاد جهانی را به سوی رکود سوق می دهد و سبب فرار سرمایه از مناطق حساس به ریسک همچون شورای همکاری خلیج فارس می شود.
خطرات در کمین هزینه های ورودی انرژی و کود
هزینه های ورودی خصوصاً قیمت انرژی و کود، بازهم از خطرات حیاتی و رو به افزایش هستند. پیشبینی می شود قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶، ۱۷ درصد و در سال پیش روی، ۶ درصد دیگر افزایش یابد؛ در صورتیکه قیمت کود سال ۲۰۲۵ بالاتر از ۷ درصد افزایشی بود، انتظار می رود در سال ۲۰۲۶ تا 21 درصد برسد.
ادامه جنگ در تنگه هرمز و تنش های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه به نوسانات مجدد در بازارهای انرژی منجر شده و قیمت جهانی اوره ۴۵ درصد افزایش، کودهای نیتروژنی در بازار آمریکا حدود ۳۰ درصد، قیمت اوره در آمریکا از ۴۶۰–۴۸۰ دلار به ۵۲۰–۶۲۰ دلار در هر تن، قیمت اوره در کلرادو از حدود ۳۰۰ دلار به نزدیک ۵۰۰ دلار در هر تن، کود نیترات آمونیوم کلسیم در آلمان ۱۵ درصد افزایش در یک ماه، قیمت اوره در آلمان حدود ۵۵۰ یورو در هر تن و واردات اوره برزیل حدود یک سوم کاهش بعد از رشد ۳۵ درصدی قیمتها نشان از سرایت بحران دارد.
افزایش ناگهانی قیمت نفت خام تابحال تقاضا برای خوراک های در رابطه با انرژی مانند ذرت، روغن پالم، روغن سویا و شکر را افزایش داده و بنابراین قیمت آنها را بالا برده است؛ بطور مشابه، افزایش شدیدتر از حد انتظار قیمت گاز طبیعی - یک نهاده کلیدی در تولید کود - می تواند هزینه های کود را بیشتر افزایش دهد، هزینه های تولید را برای کشاورزان افزایش دهد و بر قیمت مواد غذایی در سطح جهان تاثیر بگذارد.
با ادامه بسته شدن تنگه، عرضه گوگرد و اوره سالانه به ترتیب ۴۴ درصد و ۳۰ درصد کم شده و محموله های ماهانه از این منطقه در مجموع حدود ۳ تا ۳.۹ میلیون تن کود، گوگرد حدود ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون تن، اوره شامل ۱.۲ تا ۱.۵ میلیون تن و آمونیاک و فسفات هر کدام حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تن بواسطه کاهش عرضه برای رسیدن به بازار جهانی تحت تاثیر قرار گرفته اند.
اگرچه بنادری مانند بندر رأس الخیر مستقیماً در تنگه هرمز نیستند، اما کشتی ها از آن عبور می کنند و تجارت فسفات و گوگرد را مستعد وقفه می کنند. هیچ جایگزین مناسبی برای کشتی های بزرگ وجود ندارد. اغلب کشتی های بزرگ (VLGC برای آمونیاک و کشتی های فله بر برای گوگرد) به آسانی قابل تغییر مسیر نیستند. مسیرهای زمینی به سبب ظرفیت خط لوله و کامیون محدود هستند. به عنوان مثال، خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی می تواند مقداری نفت را منتقل کند اما نمی تواند کود شیمیایی را منتقل کند.
ادامه جنگ در منطقه و نوسانات غیرقابل پیش بینی قیمت ها
ادامه جنگ خلیج فارس و تنش های ژئوپلیتیکی و اختلالات تجاری می تواند سبب نوسانات بیشتر قیمت غذا و انرژی شود. ریسک ژئوپلیتیکی از سال ۲۰۲۲ به بالاترین سطح خود رسیده در صورتیکه عدم قطعیت سیاست تجاری به بالاترین حد خود رسیده است. تشدید درگیری در خاورمیانه و اختلال تنگه هرمز - که حدود ۴۰ درصد از کود اوره جهانی و ۲۰ درصد از تجارت گاز طبیعی مایع را مدیریت می کند - توانسته فشار رو به بالایی بر قیمت کود و مواد غذایی وارد کند.
حمله مدام آمریکا به کشتی ها بازهم خطراتی را برای جریان کالاها از دریای سرخ تا خلیج فارس و منطقه دریای عمان، منبع اصلی صادرات کشاورزی، بوجود می آورد. افزایش موانع تجاری همچون تعرفه های کالاهای کشاورزی، تفاوت قیمتها را تغییر داده و سبب انحراف تجارت در بازارها شده باتوجه به مذاکرات تجاری دوجانبه جاری، عدم اطمینان در مورد سیاستهای تجاری آینده بازهم یک ریسک کلیدی برای بازارهای کالا است. در طول جنگ رمضان، عملیات در بنادر کلیدی موقتا کند و حتی تعطیل شد که تحولی نگران کننده برای کالاهای فاسد شدنی بود، در صورتیکه روند معمول ترخیص کالا از گمرک و واردات برخی محصولات - که پیش از این به سبب تحریمها با چالش مواجه بود - با اختلال مواجه گردید.
ستون فقرات اقتصادی منطقه شورای همکاری خلیج فارس به صادرات انرژی و تجارت دریایی وابسته است. با بسته شدن حریم هوایی عراق، ایران، اردن، بحرین، قطر، عمان و لبنان، چندین شرکت هواپیمایی مستقر در خلیج فارس همچون امارات، اتحاد ایرویز و قطر ایرویز، پروازهای خودرا به حالت تعلیق و تعطیل درآورده یا تغییر مسیر داده اند که نشان دهنده اختلالات گسترده تر در زنجیره تأمین است. حال آنکه، تانکرهای نفتی که نفت را از عراق، کویت، بحرین، عربستان سعودی، بخشهایی از امارات متحده عربی، قطر و ایران بارگیری می کنند، نمی توانند برای خروج از خلیج فارس از این گلوگاه عبور کنند.
تقریباً 20 درصد از صادرات نفت خام دریایی جهان بوسیله تنگه هرمز صورت می گیرد. این تنگه بسیار باریک، صخره ای و فقط به اندازه ای عمیق است که تانکرهای نفتی بتوانند در مکانهای خاصی از آن عبور کنند. الگوهای فعلی ترافیک تنگه، کشتی هایی را نشان میدهد که برای ورود و خروج از خلیج فارس، دیگر نمی توانند از آب های ایران عبور کنند. مراکز نفتی عربستان سعودی، امارات متحده عربی و عراق که بخش عمده ای از حجم نفت عبوری از تنگه هرمز را تأمین می کردند حال تعطیل شده اند. بالاتر از دوسوم نفت و گازی که از این تنگه عبور می کند به آسیا می رود و چین، هند، ژاپن و کره جنوبی مقاصد اصلی آن هستند. هرگونه اختلال در این جریان ها در سطح جهانی بازتاب دارد و سبب تأخیر در حمل و نقل، کاهش عرضه و افزایش قیمتها در بازارهای سوخت می شود. برای کشاورزی ایالات متحده، این مورد هشداردهنده است، نه به این علت که ایالات متحده به نفت خاورمیانه وابسته است، بلکه به این علت که نفت در بازارهای جهانی قیمت گذاری می شود.
در حال حاضر حتی تهدیدهای غیرمستقیم برای ترافیک تنگه هرمز، سبب ایجاد نوسانات در قیمت دیزل، بنزین و کود برای کشاورزان آمریکایی شده است. حدود ۳۳ درصد از کودهای جهان همچون گوگرد و آمونیاک از تنگه ۲۱ مایلی هرمز عبور می کردند که شبه جزیره مسندم عمان را از ایران جدا می کرد؛ اما اختلال در حرکت کشتی ها تابحال توانسته بخش زیادی از تجارت نیتروژن، فسفات و گوگرد را با خطر مواجه کند.
رویدادهای آب و هوایی و کشت محصولات کشاورزی
رویدادهای شدید آب و هوایی خصوصاً امواج گرما، می توانند بر چشم انداز کوتاه مدت محصولات کشاورزی تاثیر بگذارند. این رویدادها درحال افزایش تعداد، شدت و طولانی تر شدن هستند. به عنوان مثال، در ایالات متحده، میانگین تعداد امواج گرما در سال 3 برابر شده است؛ از 2 مورد در دهه 1960 به بیشتر از 6 مورد در دهه 2026. میانگین مدت زمان آنها افزایش پیدا کرده و فصل موج گرما از 24 به 70 روز افزایش پیدا کرده است. این الگو نشان دهنده یک روند جهانی گسترده تر است. اگر امواج گرما در مراحل حساس رشد محصولات کشاورزی - خصوصاً در کشورهای صادرکننده اصلی - رخ دهند، می توانند سبب افزایش شدید قیمت کالاها شوند.
به موازات جنگ رمضان و تغییر الگوی اقلیمی طولانی مدت و بازارها
به موازات جنگ آمریکا با ایران، تغییر الگوهای اقلیمی طولانی مدت می تواند بازارهای کالا را تغییر شکل دهد. فراتر از امواج گرمایی منفرد، تغییرات گسترده تر در وضعیت آب و هوایی می تواند اثرات بلندمدتی بر کالاهای کشاورزی داشته باشد. قیمت چندین محصول درختی به بالاترین حد خود رسیده است. قیمت کاکائو، قهوه عربیکا و قهوه روبوستا بطور میانگین بطور قابل توجهی بیشتر از زمان مشابه در سال 2023 بوده است. این کالاها به سبب تمرکز جغرافیایی، افق های سرمایه گذاری طولانی مدت و عدم جایگزینی، صدمه پذیر هستند.
برخلاف محصولات سالانه، محصولات درختی به تولید یک محصول واحد وابسته هستند. افزایش نوسانات قیمت در محصولات درختی می تواند نشان دهنده بی ثباتی گسترده تر در دیگر بازارهای کشاورزی باشد.
جنگ با ایران که وارد ماه سوم خود شده است، بنابراین سیاستهای سوخت زیستی می تواند تقاضا برای کالاهای غذایی را تغییر دهد. روغن های گیاهی با افزایش شدید قیمت مواجه اند، چونکه افزایش قیمت نفت سبب رشد تقاضا برای سوخت های زیستی شده و فشار بیشتری بر بازار روغن های گیاهی وارد کرده است. تغییر جهت محصولاتی مانند ذرت، دانه های روغنی و شکر به سوی تولید سوخت زیستی می تواند قیمتها را، خصوصاً در بلندمدت، افزایش دهد. سوخت های زیستی اکنون درصد کمی از مصرف انرژی مایع جهانی را می سازند، اما بخش قابل توجهی از زمینهای اختصاص داده شده به محصولات غذایی را به خود مختص کرده است.
پویایی های اخیر همچون افزایش قیمت روغن پالم و روغن دانه در کنار افزایش قیمت نفت خام، منجر به تأخیر یا تعلیق افزایش الزامی برنامه ریزی شده برای ترکیب سوخت در کشورهایی مانند برزیل و اندونزی شده است. این تحولات عدم قطعیت در مورد الزامی بودن سوخت های زیستی را به وجود آورده و به ثبات اخیر در تولید سوخت های زیستی کمک کرده است. اگر الزامی بودن براساس برنامه از سر گرفته شود، می تواند از قیمت خوراک دام حمایت کند. عدم قطعیت بیشتر، سیاستهای ایالات متحده در مورد برنامه های موجود سوخت زیستی را احاطه کرده است که می تواند بر قیمت خوراک دام تاثیر بگذارد.
پیمایش چشم اندازی نامطمئن
بر اساس گزارش فائو، شاخص قیمت غذای فائو در آوریل با ۱.۶ درصد افزوده شد و به بالاترین سطح از فوریه ۲۰۲۳ رسید.
قیمت روغن های گیاهی به سبب اختلال در زنجیره های تامین، بنابراین جنگ در خاورمیانه، با جهش ۵.۹ درصدی به بالاترین سطح از ژوئن ۲۰۲۲ رسید. قیمت غلات هم ۰.۸ درصد افزوده شد و به بالاترین سطح از فوریه ۲۰۲۵ رسید. قیمت گندم هم به سبب کاهش پیش بینی شده کشت گندم در سال ۲۰۲۶، به سبب هزینه های بالای انرژی و کود بنابراین ممنوعیت تردد از تنگه هرمز، افزوده شد.
قیمت گوشت با افزایش ۱.۲ درصدی به رکورد جدیدی رسید. بااینکه قیمت کالاهای کشاورزی درحال بالا رفتن است، اما عدم قطعیت های قابل توجهی بازهم وجود دارد.
پیش بینی می شود قیمتها در انتهای سال ۲۰۲۶ تثبیت شوند، اما چشم انداز بازهم بسیار نامطمئن و چالش برانگیز است. این بخش بازهم با خطراتی همچون جنگ، رویدادهای شدید آب و هوایی، هزینه های ناپایدار نهاده ها، اختلالات تجاری، تغییرات اقلیمی و تغییر سیاستهای سوخت های زیستی دست وپنجه نرم می کند. در این محیط پیچیده، برای سیاست گذاران، ذی نفعان صنعت کشاورزی و نهادهای ملی متولی غذا در ایران ضروریست که استراتژی هایی را در اولویت قرار دهند که سبب ایجاد تاب آوری، دفاع از ثبات بازار و پیشرفت پایداری طولانی مدت در بخش کشاورزی کشور شوند
به طور خلاصه پیش بینی می شود قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶، ۱۷ درصد و در سال پیش روی، ۶ درصد دیگر افزایش یابد؛ در صورتی که قیمت کود سال ۲۰۲۵ بالاتر از ۷ درصد افزایشی بود، انتظار می رود در سال ۲۰۲۶ تا 21 درصد برسد. ادامه جنگ در تنگه هرمز و تنش های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه به نوسانات مجدد در بازارهای انرژی منجر شده و قیمت جهانی اوره ۴۵ درصد افزایش، کودهای نیتروژنی در بازار آمریکا حدود ۳۰ درصد، قیمت اوره در آمریکا از ۴۶۰–۴۸۰ دلار به ۵۲۰–۶۲۰ دلار در هر تن، قیمت اوره در کلرادو از حدود ۳۰۰ دلار به نزدیک ۵۰۰ دلار در هر تن، کود نیترات آمونیوم کلسیم در آلمان ۱۵ درصد افزایش در یک ماه، قیمت اوره در آلمان حدود ۵۵۰ یورو در هر تن و واردات اوره برزیل حدود یک سوم کاهش پس از رشد ۳۵ درصدی قیمت ها نشان از سرایت بحران دارد. با ادامه بسته شدن تنگه، عرضه گوگرد و اوره سالانه به ترتیب ۴۴ درصد و ۳۰ درصد کم شده و محموله های ماهانه از این منطقه در مجموع حدود ۳ تا ۳.۹ میلیون تن کود، گوگرد حدود ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون تن، اوره شامل ۱.۲ تا ۱.۵ میلیون تن و آمونیاک و فسفات هر کدام حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تن بواسطه کاهش عرضه برای رسیدن به بازار جهانی تحت تأثیر قرار گرفته اند.
منبع: shaap.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید